Do you read Sutter Cane?

Ο Sutter Cane (Jurgen Prochnow) είναι ένας διάσημος συγγραφέας ιστοριών τρόμου. Η φήμη του και το αναγνωστικό του κοινό ξεπερνά ακόμα κι αυτό του Stephen King. Η έκδοση ενός νέου βιβλίου του αποτελεί κάθε φορά μεγάλο γεγονός για τους fans του, οι οποίοι συρρέουν κατά εκατοντάδες στα βιβλιοπωλεία για να το προμηθευτούν άμεσα. Ο Cane έχει λάβει θρυλικές διαστάσεις ως προσωπικότητα ανάμεσά τους κι έχει καταφέρει να προκαλεί μαζική υστερία και εθισμό στους αναγνώστες του.

Ο John Trent (Sam Neill), ερευνητής ασφαλιστικών υποθέσεων, αναλαμβάνει μια υπόθεση εξαφάνισης. Με βοηθό την Linda Styles (Julie Carmen) που εργάζεται στον εκδοτικό οίκο Arcane, ξεκινά τη διαλεύκανση του μυστηρίου της εξαφάνισης του Sutter Cane, καθώς και του χειρογράφου του τελευταίου βιβλίου του, έτσι ώστε η ασφαλιστική εταιρία να αποφύγει το υπέρογκο ποσό της αποζημίωσης που θα πρέπει να καταβάλει στον εκδοτικό οίκο. Αρχικά, φαίνεται για μια απλή περίπτωση απάτης, την οποία ο Trent είναι σίγουρος ότι θα αποκαλύψει γρήγορα, χωρίς να φαντάζεται πού θα οδηγηθεί…

Το σενάριο είναι γραμμένο απ’ τον Michael De Luca και οι αναγνώστες του H.P. Lovecraft αντιλαμβάνονται απ’ τον τίτλο ακόμη της ταινίας ότι υπάρχουν επιρροές απ’ τις ιστορίες του H.P.L. και τη Μυθολογία Κθούλου. Ο τίτλος της ταινίας παραπέμπει σαφώς στο “At the Mountains of Madness”. Να πούμε εδώ ότι το “In the Mouth of Madness” αποτελεί το κλείσιμο της ανεπίσημης τριλογίας “Apocalypse Trilogy”, όπως την έχει ονομάσει ο ίδιος ο Carpenter, αποτελώντας «συνέχεια» των “The Thing” και “Prince of Darkness”. Οι τρεις αυτές ταινίες φαινομενικά δεν έχουν καμία σχέση, πέρα από την κλειστοφοβική και απόκοσμη αίσθηση που σου δημιουργούν. Αλλά θα εξετάσουμε στη συνέχεια τη σχέση τους και θα προσπαθήσουμε να κάνουμε κάποιες επισημάνσεις, εφόσον κι ο ίδιος ο σκηνοθέτης μας δίνει αυτό το ερέθισμα.

Η ταινία προβάλλει διάφορα ερωτήματα και προβληματισμούς, που σχετίζονται με τη φιλοσοφία και λειτουργία της πίστης, της φύσης της πραγματικότητας, των παράλληλων κόσμων, της διαπίστωσης της ύπαρξης ενός ή πολλαπλών “Matrix” και της διερεύνησης των «κατασκευαστών» τους, καθώς και της δικής μας σκοπιμότητας σ’ αυτό.

Όσο πιο δυνατά πιστεύεις κάτι, όσο αλλόκοτο κι αν θεωρείται, μπορεί να γίνει πραγματικότητα. Το δημιούργημα παίρνει τη μορφή από τον δημιουργό του και τη δύναμή του από τους πιστούς του. Αν πολλοί πιστεύουν στο Θεό πώς είναι δυνατόν να μην υπάρχει; Όχι μόνο υπάρχει, αλλά και παρεμβαίνει «αποδεικνύοντας» την παρουσία του. Αν, λοιπόν, ένας συγγραφέας έχει πιο πολλούς πιστούς απ' ότι έχει ο ίδιος ο Θεός, γιατί να μην αποκτήσει περισσότερη δύναμη; Και γιατί να μην την μεταχειριστεί όπως αυτός θέλει, μέσα από τον τρόμο; Είναι σαφής ο παραλληλισμός του Cane με τον Lovecraft, αλλά θα μπορούσε να εννοεί και κάποιον Θεό οποιασδήποτε θρησκείας, ή πολύ απλά κάποιο pop phenomenon (όπως αναφέρεται στην ταινία) που θεοποιείται χάρη στο πλήθος των οπαδών του. Μέχρι πού μπορεί να φτάσει, όμως, η δύναμή του; Μπορεί, σε μια τέτοια περίπτωση, να «αντικαταστήσει» το Θεό;

Στη συζήτηση στο αυτοκίνητο μεταξύ του Trent και της Styles, καθώς προσπαθούν να εντοπίσουν το Hobb’s End,  αναφέρεται πως η πραγματικότητα είναι αυτό που βλέπουμε γύρω μας κι η λογική καθορίζεται ανάλογα με την πλειοψηφία των απόψεων. “I think, therefore you are”, αναφωνεί στη συνέχεια ο Cane δείχνοντας το μεγαλείο της δύναμής του. Γεγονός που υποδεικνύει ότι η πραγματικότητα κατασκευάζεται από κάποιον-ους και στη συγκεκριμένη περίπτωση ένα συγγραφέα. Ο παραλληλισμός είναι πολύ εύστοχος, ας θυμηθούμε και τον Χόρχε Λουίς Μπόρχες που έλεγε ότι το σύμπαν είναι μια τεράστια, αχανής βιβλιοθήκη.

Η «Μαύρη Σιδερένια Φυλακή» των Γνωστικών αντιστοιχεί στο Hobb’s End (το οποίο μπορεί επίσης να νοηθεί ότι πρόκειται για έναν κόσμο σε μια παράλληλη διάσταση, ο οποίος θα «εισβάλλει» στο δικό μας μέσω του δημιουργού-Cane με τη βοήθεια του δημιουργήματος-Trent). Βλέπουμε τους κατοίκους του να μεταλλάσσονται και να είναι ανήμποροι να αντιδράσουν ενάντια στη μοίρα τους. Χαρακτηριστική είναι η φράση του τύπου στο bar που αυτοκτονεί λέγοντας “He wrote me this way!”. Ακόμη κι ο Trent δε μπορεί  να φύγει από την πόλη με το αυτοκίνητό του, ό,τι δρόμο κι αν πάρει, όποια στροφή κι αν διαλέξει. Καταλήγει πάντα στο ίδιο σημείο, με τον όχλο μπροστά του έτοιμο να τον κατασπαράξει. Σ’ αυτή τη σκηνή αποκαλύπτεται η δύναμη της φυλακής, απ’ την οποία δε μπορούμε να ξεφύγουμε (μια ιδέα που επαναλαμβάνεται στο “Truman Show”, το “Dark City”, αλλά και σε άλλες ταινίες παρόμοιου ύφους, μόνο που εδώ λείπει το happy end).

Επιπλέον, ο Trent είναι καταδικασμένος να παίξει το ρόλο που έχει υποδείξει ο συγγραφέας. Θα είναι αυτός που θα γνωστοποιήσει στον κόσμο το έργο του, όσες προσπάθειες κι αν έκανε να το αποφύγει. Η ελεύθερη βούληση για την οποία είμαστε πεπεισμένοι ότι έχουμε αντικαθίσταται απ’ τη βούληση του δημιουργού μας. Είμαστε προγραμματισμένοι για κάποιο σκοπό, έχουμε ένα συγκεκριμένο ρόλο να επιτελέσουμε και θα το κάνουμε ακόμη κι αν κατανοήσουμε την κατάσταση στην οποία βρισκόμαστε, ακόμα κι αν προσπαθήσουμε να το αποτρέψουμε. Πλήρης έλλειψη ελευθερίας!

Χαρακτηριστική είναι και η σκηνή στην οποία ο Cane εκμυστηρεύεται στον Trent πως το αγαπημένο του χρώμα είναι το μπλε και ξαφνικά το περιβάλλον γύρω από τον Trent αποκτά μπλε απόχρωση! Η απελπισία κυριαρχεί όλο και περισσότερο καθώς οδεύει η ταινία προς την ολοκλήρωσή της. Οι εκπλήξεις συνεχίζονται με την κυριαρχία του «κακού» και μάταιες τις όποιες πράξεις του Trent για να αποφευχθεί μια τέτοια κατάληξη. Η αλλαγή του χαρακτήρα είναι εντυπωσιακή και βλέπουμε να αρχίζει να αμφισβητεί όχι μόνο το νόημα της ύπαρξής του, αλλά την ίδια την ύπαρξή του!

Το σύμπαν, ο κόσμος που έχει κατασκευάσει ο Cane έχει τους δικούς του κανόνες, τον ελέγχει απόλυτα, αλλά παρ’ όλα αυτά έχει την ανάγκη του Trent για να τον κάνει πραγματικό για όλη την ανθρωπότητα. Ο Trent είναι ο αγγελιοφόρος του, αυτός που φέρνει το μήνυμα, παρ’ ότι ο ίδιος δεν το επιθυμεί. Αλλά δε μπορεί να ξεφύγει απ’ τη μοίρα που του έχει προδιαγράψει ο συγγραφέας, εκτός ίσως να τρελαθεί…

An Excerpt from Sutter Cane's Novel “In the Mouth of Madness” “Trent stood at the edge of the rip, staring into the unlimitable gulf of the unknown, the stygian world yawning blackly beyond. Trents eyes refused to close, he did not shriek, but the hideous unholy abominations shrieked for him, as in the same second he saw them spill and tumble upwards out of an enormous carrion black pit, choked with the gleaming white bones of countless unhallowed centuries. Trent turned back from the rip as the army of unspeakable figures, toiled by the glow of the bottomless pit, came pouring at him - towards our world.”

Ας κάνουμε μια προσπάθεια σύνδεσης των τριών ταινιών της «Αποκαλυπτικής Τριλογίας» του Carpenter. Φαινομενικά, όπως αναφέρθηκε και νωρίτερα, δεν υπάρχει σαφής σχέση. Σε κάποιον προσεκτικό παρατηρητή, όμως, ακόμα κι αν δεν έχει υπόψη του ότι αποτελούν μέρη μιας άτυπης τριλογίας, διαφαίνεται μια σχέση όσον αφορά τα ερωτήματα που τίθενται απ’ τις ταινίες αυτές και τις προεκτάσεις τους.

Στο “The Thing” έχουμε την ιδέα ενός εξωγήινου πλάσματος που ανακαλύπτεται στην Ανταρκτική (εμφανής ξανά η επιρροή του Lovecraft) σε έναν ερευνητικό σταθμό, το οποίο έχει την ικανότητα να παίρνει οποιαδήποτε μορφή οργανικής ζωής με την οποία έρχεται σε επαφή. Το πλήρωμα του σταθμού σταδιακά μεταβαίνει σε μια κατάσταση όπου δεν εμπιστεύεται κανείς κανένα και δεν είναι κανείς σίγουρος αν ο διπλανός του είναι άνθρωπος ή εξωγήινος. Αντιλαμβάνονται ότι αν αυτό το πλάσμα βγει «έξω» στον κόσμο, σε 3 χρόνια περίπου θα έχει εξολοθρεύσει τον ανθρώπινο πληθυσμό. Έτσι, καταλήγουν να καταστρέψουν το σταθμό με σκοπό να το εξολοθρεύσουν, ακόμη κι αν αυτό σημαίνει το δικό τους θάνατο. Στο τέλος απομένουν μόνο δύο ζωντανοί, χωρίς να είναι βέβαιος ο καθένας τους αν ο σύντροφός του είναι άνθρωπος…

Στο “Prince of Darkness” ένας ιερέας (Donald Pleasence) προσκαλεί τον Καθηγητή Howard Birack (Victor Wong) και τους φοιτητές του για να διερευνήσουν ένα μυστήριο κυλιδρικό δοχείο που βρίσκεται στο υπόγειο μιας εγκατελειμένης εκκλησίας του Los Angeles. Το δοχείο περιέχει ένα πράσινο υγρό που περιστρέφεται συνεχώς, το οποίο αποκαλύπτεται ότι πρόκειται για τον ίδιο το Σατανά, που προετοιμάζει τον ερχομό του πατέρα του στον κόσμο μας, ο οποίος βρίσκεται παγιδευμένος σε μια άλλη διάσταση (μέσα στον καθρέφτη). Υπάρχει επίσης αναφορά στα όνειρα και τα πιθανά μηνύματα που μεταδίδουν απ’ το μέλλον, καθώς και στην «Αδελφότητα του Ύπνου». Ο Σατανάς αρχίζει να «κατέχει» κάποιους απ’ τους χαρακτήρες, οι οποίοι προσπαθούν να διασφαλίσουν το έργο του. Χρησιμοποιεί μια φοιτήτρια για να «περάσει» τον πατέρα του στη δική μας διάσταση, αλλά τελικά αυτό αποτρέπεται με τη «θυσία» μιας άλλης, της Catherine Danforth, η οποία την σπρώχνει πέρα στην άλλη διάσταση και φυλακίζονται(?) εκεί μετά το σπάσιμο του καθρέφτη απ’ τον ιερέα. Η ταινία κλείνει με έναν απ’ τους πρωταγωνιστές, τον Brian Marsh, να ονειρεύεται ξανά το ίδιο όνειρο, αλλά αυτή τη φορά να διακρίνει τη μορφή της Catherine!! Η τελική σκηνή αφήνει πολλά ερωτηματικά, μια και κόβεται πριν αυτός αγγίξει τον καθρέφτη… (Άλλη μια λαβκραφτική επιρροή διαφαίνεται στο όνομα αυτού του πρωταγωνιστή, καθώς και η ιδέα του καθρέφτη μου θυμίζει εκείνη την παράξενη ιστορία του Fritz Leiber “Midnight in the Mirror World”).

Αυτό που θα μπορούσαμε να επισημάνουμε αρχικά και για τις 3 ταινίες – πέρα απ’ τις λαβκραφτικές επιρροές – είναι το κοινό χαρακτηριστικό της «εισβολής» ενός «κακού» στον κόσμο μας, το οποίο είναι κατά κάποιο τρόπο ήδη εδώ. Στην 1^η παραμένει στην Ανταρκτική και περιμένει να ανακαλυφθεί, στη 2^η βρίσκεται σ’ ένα υπόγειο και μέσα στον καθρέφτη, στην 3^η μέσα στις σελίδες ενός βιβλίου ή στην οθόνη του κινηματογράφου. Και περιμένει την κατάλληλη στιγμή (when the stars are right?) να «αποκαλυφθεί».

Αυτή η ιδέα κάτι «ξένου» υπάρχει και σε άλλες ταινίες του Carpenter, όπως το “Starman”, το “They Live”, το “Ghosts of Mars”, ίσως ακόμη και στο “Halloween”. Και πάντα βρίσκεται ανάμεσά μας, έστω κι αν δεν το γνωρίζουμε.

Επιπλέον, όσον αφορά το «κακό» της «Αποκαλυπτικής Τριλογίας» παραμένει ανεξιχνίαστο αν εισβάλλει τελικά στον κόσμο μας, όπως προκύπτει απ’ την κατάληξη των ταινιών. Ακόμη και στο “In the Mouth of Madness” που φαίνεται τελικά ότι μάλλον ο κόσμος κατακλύζεται απ’ τους Μεγάλους Παλαιούς, δεν είναι τόσο ξεκάθαρο, αλλά μπορεί να νοηθεί σαν το προσωπικό αδιέξοδο και την παράνοια στην οποία έχει περιέλθει ο πρωταγωνιστής και ίσως, τελικά, η όλη ιστορία να αποτελεί απλώς ένα αποκύημα της φαντασίας του. Το βέβαιο είναι, πάντως, ότι η «απειλή» αυτή είναι «κάπου εδώ», αν όχι πλήρως ορατή και αντιληπτή, τουλάχιστον υποβόσκουσα και με εμφανή διάθεση να «εισβάλλει» με την πρώτη ευκαιρία.

Αυτό μας οδηγεί και στο μεγάλο και λαβυρινθώδες ζήτημα του “Matrix”, όπως πλέον αποκαλείται απ’ τους περισσότερους έπειτα απ’ την ομώνυμη ταινία που το έκανε γνωστό σε μεγάλες μάζες πληθυσμού (και δεν μπορούμε να μην αναρωτηθούμε πια, αν η ταινία δημιούργησε το θέμα σε όσους την είδαν, όπως ισχυρίζεται κι ο Sutter Cane…).

Ο κόσμος μας θεωρείται ότι είναι μια φυλακή. Είμαστε εγκλωβισμένοι εδώ, χωρίς δυνατότητα διαφυγής. Όπως λέει κι ο C.S. Lewis στο “Cosmic Trilogy”, ο πλανήτης μας (Thulcandra - “The Silent Planet”) φρουρείται και κανένα μήνυμα δε μπορεί να φτάσει εδώ απ’ έξω, ούτε και το αντίστροφο. Αυτό το “Matrix” κάποιοι το κατασκεύασαν και κάποιοι το συντηρούν. Οι λόγοι παραμένουν άγνωστοι, αλλά μπορούμε να υποθέσουμε ότι έχουμε κάποια σημασία για τους «δημιουργούς», ίσως τρέφονται κατά κάποιον τρόπο από μας, απ’ την ενέργειά μας ή ίσως αποτελούμε ένα πείραμα για αδιευκρίνιστους λόγους. Σε κάθε περίπτωση, για τον προσεκτικό παρατηρητή, υφίσταται ένας συνεχής «πόλεμος» μεταξύ δύο «παρατάξεων», αυτών που θέλουν να διατηρήσουν το “Matrix” κι αυτών που θέλουν να το υπερβούν, να αποδράσουν ή έστω να το κατανοήσουν. Κι αυτός ο πόλεμος αποτελεί την «μυστική ιστορία του κόσμου», ένας πόλεμος που διεξάγεται καθημερινά σε πολλά επίπεδα, με κύριο στόχο και αποτέλεσμα τον έλεγχο της πραγματικότητας.

Η άποψη της σύγχρονης φυσικής περί της μη αντικειμενικότητας των πραγμάτων και της εύπλαστης φύσης της πραγματικότητας έρχεται να ενισχύσει αυτή την πεποίθηση. Κι αυτό το χρησιμοποιεί κι ο ίδιος ο Carpenter μέσω του χαρακτήρα του Καθηγητή Birack στο “Prince of Darkness”, στη διάλεξη που κάνει στην αρχή της ταινίας στους φοιτητές του.

Επίσης, στο “In the Mouth of Madness” βλέπουμε τον τρόπο διαμόρφωσης αυτής της πραγματικότητας. Ένας συγγραφέας που «πείθει» τους αναγνώστες του και τον κόσμο τελικά για τη μορφή του κόσμου όπως αυτός θέλει να είναι κι έτσι τον κάνει πραγματικό. Ο «συγγραφέας» μπορεί να είναι οποιοσδήποτε ασκεί επιρροή, έχει εξουσία και διαχειρίζεται την προσοχή μας. Η «προσοχή» είναι ένα σημαντικό κλειδί για την πραγματικότητα. Υπάρχει μόνο ότι αντιλαμβανόμαστε. Κι αυτός που εστιάζει την προσοχή μας σε κάτι και μας το εξηγεί με το δικό του τρόπο, τον οποίο αποδεχόμαστε, με αποτέλεσμα να συντηρούμε αυτή την εξήγηση, είναι αναμφίβολα «δημιουργός» ή «διαχειριστής» της πραγματικότητας.

[Φυσικά, το “Matrix” θα μπορούσε να μην είναι μια «φυλακή», αλλά ένα «τείχος προστασίας» που μας προφυλάσσει από ακατονόμαστες οντότητες (που θα ‘λεγε κι ο H.P.L.)…]